W liście do Zygmunta Mycielskiego pisał:
„Myśląc o moim malarstwie, nie mogę zupełnie ogarnąć i uświadomić sobie, czy i ile to jest warte. (…). Może najlepsze moje płótna, o które mi najbardziej chodzi, to moje pejzaże z Sailly, te wielkie przestrzenie z różnymi niebami zachodzącego słońca”.
Sailly – miejscowość i gmina we Francji, w regionie Île-de-France, w departamencie Yvelines. Według danych na rok 1990 gminę zamieszkiwały 334 osoby. Od lat siedemdziesiątych Antonia Niemojowska zamieszkała tam i prowadziła pensjonat, w którym miesiące letnie spędzali Maria Czapska i Józef Czapski.
„To był taki pensjonat szumnie przez Józefa nazywany hotelikiem. Zresztą jego nazwa na wizytówkach brzmiała: „hotel Au Sel Fin” w Sailly.Wieś urocza oddalona od Paryża około 45 kilometrów. Byłam tam kilka razy. Malował tam, pisał, spotykał się z bliskimi. Mam wrażenie, że gdyby nie znajomi Józefa, których tam wysyłał, Tuta wraz z Bronką nie miałyby klientów w tym pensjonacie. Zresztą, sam nie mając wiele pieniędzy, wiem, że wspierał ją finansowo. Żalił się, że Tuta jest na skraju bankructwa, ale nigdy nie poznałam przyczyny jej kłopotów finansowych. Józef wieszał tam namalowane przez siebie obrazy, było ich tam bardzo dużo. Okropne tapety w Sailly gryzły się z obrazami Józefa. Przyjeżdżał niekiedy Richard Aeschlimann i je zabierał do Szwajcarii, by tam je sprzedawać. Obrazy, które po śmierci Tuty wisiały w Sailly, zabrał Richard Aeschlimann, bo miał taką umowę z artystą, zresztą swoje obrazy Tuta też – z tego, co wiem – przekazała marszandowi. Pamiętam Księgę Gości. Wpisywali się tam wszyscy, którzy przekroczyli próg tego domu. Wpisałam się i ja, ale nie wiem, co mogło się stać po śmierci Tuty z jej dokumentami, książkami. Gdy ja się wpisywałam, było dużo kart zapisanych” – mówiła mi Katarzyna Skansberg.
Na zdjęciu od lewej strony: Katarzyna Skansberg, Elżbieta Przewłocka, Józef Czapski, Elżbieta Łubieńska (siostrzenica artysty). Archiwum prywatne.
I właśnie tam, w Sailly, Czapski namalował obraz.
W dzienniku zachowały się szkice i fotografia widok szafy (dokładny kadr), którą uwiecznił na płótnie.
Obraz „Szafa z 1981 roku (olej, płótno, 102 x 67 cm) obecnie znajduje się w kolekcji Krzysztofa Musiała i można go obejrzeć na wystawie „Uchwycić życie. Obrazy i rysunki Józefa Czapskiego i Zbysława M. Maciejewskiego z kolekcji prywatnych” w Galerii aTAK w Warszawie, ul. Mazowiecka 11, lok. 38.
Wystawa trwa od 21 maja 2026 do 26 września 2026 r.
Na zdjęciu detal z obrazu „Szafa”, 1981 , Józefa Czapskiego, fot. Katarzyna Włodarska.
