Józef Czapski

Czapski siedział w teatrze obok Jerzego Giedroycia. Był to 1956 rok. Paryż… I szkicował, oglądając aktorów w Magie Rouge.

Kiedy Camus dostał Nobla, Czapski powiedział do przyjaciela autora Dżumy, że bardzo żałuje , że on ją dostał. Przyjaciel się obruszył. Po lata w eseju pośmiertnym ku czci Camusa, Czapski podtrzymał swoją opinię i uzasadnił, że otrzymanie przez niego Nobla spowodowało, że „stał się pastwą dziennikarzy i (…) wszystkich przyjeżdżających do Paryża, z całego świata, literatów i półliteratów: dla nich literatura francuska to był Camus. Dziś wiem, jak sam nad tym cierpiał, jak mu fasada niezłomna, bohaterska i kryształowo czysta była  boleśnie przykra”.

– Bardzo się cieszę, że w filmie pokazano kadry z retrospektywnej wystawy Nicolas de Staël w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Paryżu.  O fascynacji tym malarzem wspomniał w filmie dyrektor muzeum, Fabrice Hergott. To kolejny krok, by twórczością polskiego artysty zainteresować  Francję, w której – nie z własnej woli – spędził ponad 50 lat życia.

2024 rok – 100 lat temu, 29 października, urodził się Zbigniew Herbert. Nie pisał wierszy na cześć Stalina, środowiska lewicowe nie poparły jego kandydatury do Nagrody Nobla, wręcz utrudniały…

Film „Nieproszony gość” został przygotowany dla TVP Historia we wrześniu 2023 roku.  Tomasz Kamiński zrealizował go w ramach konkursu dla oddziałów terenowych TVP. W filmie występują: Anna Bernhardt, Elżbieta Skoczek, prof. Tadeusz Wolsza,  dr Małgorzata Ptasińska, prof. Stéphane Courtois, prof. Sophie Coeuré, prof. Joanna Nowicki, prof. Zbigniew Giżyński.

W filmie występują: Anna Bernhardt, Elżbieta Skoczek, prof. Tadeusz Wolsza,  dr Małgorzata Ptasińska, , prof. Stéphane Courtois, prof. Sophie Coeuré, prof. Joanna Nowicki, prof. Zbigniew Giżyński.

Patricia Neway.  W opisach obrazów, które nadawał Józef Czapski błędnie wpisywał jej nazwisko jako Newey.

Co ciekawe, pierwszym właścicielem „Pieska”  nie był mariz Gilles de Boisgelin. Kupił go za 2000 fr (już w kwietniu 1971 roku) Jacques Desbrière. Wiemy nawet, kiedy dokładnie Czapski otrzymał gotówkę. By nie zapomnieć odnotował: „Wpłacił mi przed wyjazdem do Savony”.

Początek 1985 roku. W tych dniach, po przebytym ostrym zapaleniu płuc, odwiedza go lekarz. Rozmawiają. Gdy malarz mówi mu o niemocy psychicznej, ten wstaje, zamyka drzwi do pokoju i proponuje mu usługę „ułatwienia śmierci”.

Od 2020 do 2023 roku trwał kolejny remont Pałacu Popielów w Kurozwękach. Obrazy Czapskiego w tym okresie były wpożyczane na wystawy m.in. do Szwajcarii, Krakowa, Warszawy, Sandomierza. Końcem kwietnia 2023 roku została przygotowana przez Elżbietę Skoczek wystawa w części Muzeum Cztery Rodziny. Powstało ono na ostatniej kondygnacji pałacu. Najcenniejszym jego obiektem jest Madonna z Dzieciątkiem z włoskiego quattrocenta (wczesnego renesansu) pędzla florenckiego malarza Francesco d’Antonio Zacchi, zwanego „Il Balletto”.

Nie był to jedyny powód. Sprzeciw rodziny. Choć na pewno najważniejszy. O innych wspominają: Maria Czapska (w dzienniku niepublikowanym) oraz Józef Czapski (fragmenty z dzienników zostały opublikowane, ale więcej informacji znajduje się w rękopisach).

Była matką ośmiorga dzieci. Niestety zmarła  13 sierpnia w 1903 roku, w wieku 36 lat, chwilę po urodzeniu ostatniego dziecka, dziewczynki. Józef Czapski stracił matkę w wieku 7 lat. Matka nauczyła go szanowania Polski i wiary katolickiej.

Obrazy Józefa Czapskiego są eksponowane na ostatniej kondygnacji pałacu w powstałym w 2023 roku Muzeum Cztery Rodziny. Kuratorką wystawy jest Elżbieta Skoczek. Pałac jest otwarty dla zwiedzających codziennie od godz. 10-18. Bilet do muzeum kosztuje: normalny 17 zł, ulgowy 14 zł.

Czapskiego komunistyczni dziennikarze opisali, jako tego, który „miał kierować wszystkimi zbrodniczymi działaniami tej faszystowskiej armii Andersa i dysponował całym archiwum armii ” (w tym przypadku komunistyczni dziennikarze się nie mylili: Czapski przechowywał i zarządzał archiwaliami) . Opublikowano także zdjęcie i zaznaczono krzyżykiem okno pokoju, w którym w 1947 roku w Paryżu mieszkał Józef Czapski. Nie był to oczywiście Hotel Lambert, tylko kamienica nieopodal. Ujawnienie miejsca mieszkania Czapskiego w komunistycznej prasie spowodowało, że musiał w pewnym momencie zmienić miejsce pobytu ze względu na lęk przed komunistycznymi bojówkami.

4 lipca 2023 roku premierę miała książka „Najwyższy człowiek świata”.  Wydawnictwo a5 otrzymało dotację na jej wydanie.  Adam Zagajewski jeszcze w 2019 roku rozpoczął pisanie kolejnych esejów, które słowem przybliżałyby sylwetkę Czapskiego. Nagła śmierć poety przerwała pracę.

Rysunki Czapskiego przedstawiające Krystynę Teresę Czarnocką znalazły się w kolekcji markiza Michaela Popiela de Boisgelin. Z okazji urodzin Józefa Czapskiego, w kwietniu  2024 roku, zostaną pokazane po raz pierwszy – publicznie – na  wystawie w Pałacu Popielów w Kurozwękach, którą to ekspozycje – wraz z nieznanymi wspomnieniami o pobycie Józefa Czapskiego w Belgii przygotowuje Elżbieta Skoczek, dyrektor Festiwalu Józefa Czapskiego.  

Jolanta z Wańkowiczów zmarła mając niespełna 41 lat. Stało się to w Paryżu. Urodziła się w 1923 roku. Ojcem jej był Witold Klemens Wańkowicz herbu Lis, a matką Jolanta Römer herbu Laski.  Rodzice jej bywali np. na przyjęciach u hrabiny Olgi Plater-Zyberk. I ciekawostka. Ojciec Jolanty  urodził się w 11.04.1888 w Warszawie, a zmarł 31.08.1948 w Waszyngtonie. Został pochowany na […]

Na podstawie dzienników malarza datowanie dzieł  ustalił w 2021 roku Janusz Nowak.

„Nie dać się rozpłynąć przez lenistwo, które idzie od niemocy fizycznej. […] Moje próby malowania, to ucieczka od letargu! {…] Ten chaos życia, którego koloryt się co sekundę zmienia. […] Czuję się jakąś galaretą, pustą fasadą – i jedyny mój ratunek: krótkie błyski modlitwy”.

Czy uda się odnaleźć obrazy Czapskiego z prywatnej kolekcji francuskiej, które po śmierci właścicielki trafiły na śmietnik? Na szczęście Elżbieta Skoczek ma zdjęcia tych obrazów, ma kontakt z właścicielem punktu odbioru rzeczy po zmarłych osobach. O poszukiwaniach, o pracach nad catalogue raisonné opowie Elżbieta Skoczek w w Muzeum Ziemi Kępińskiej im. T. P. Potworowskiego w Kępnie 11 listopada 2023 roku o godz. 16.00

Elżbieta Skoczek i Agata Janiak oraz organizatorka wydarzenia Barbara Hałusek (Miejska Biblioteka Publiczna im. Stanisława Grochowiaka w Lesznie)  zapraszają  na spotkanie poświęcone Józefowi Czapskiemu.

Od 8 października 2023  (od godz. 15:00)  do 3 marca 2024 roku w Muzeum Ziemi Kępińskiej im. T. P. Potworowskiego w Kępnie można oglądać wystawę pt. „Peinture – Peinture! Niech żyje kolor! Komitet Paryski 1923-2023” , zorganizowaną w ramach obchodów 100. Rocznicy utworzenie K.P. (Komitetu Paryskiego).

„Marek Żuławski o dużym już dziś nazwisku znaczyć będzie w rozwoju plastyki polskiej” – pisał Czapski w 1964 roku ma łamach paryskiej „Kultury”. A od 15 września 2023 roku można oglądać wystawę dzieł Marka Żuławskiegi z kolekcji Muzeum Uniwersyteckiego w Toruniu.

Czapski i Nicolas de Staël w Musée d’Art Moderne w Paryżu. „Dlaczego byłem tak długo tchórzem. Wielki, błogosławiony de Staël!” – napisał Józef Czapski w katalogu wystawy z 1981 roku.

Gdy przyjeżdżała do Maisons- Laffitte spędzali wiele czasu na rozmowach. W latach siedemdziesiątych XX wieku, gdy  stosunki pomiędzy mieszkańcami domu Kultury były bardzo napięte, Catherine znalazła dom do kupienia w Saint-Germain-en-Laye. Usilnie namawiała Czapskich, by się tam przenieśli i zamieszkali na piętrze… Niestety choroba Catherine przerwała te plany.